Sözcükte anlam, TYT Türkçe’nin her yıl soru gelen temel konularından biridir ve paragraf sorularının da altyapısını oluşturur. Bir sözcüğün cümle içinde hangi anlamda kullanıldığını ayırt edebilmek, hem bu konudaki soruları hem de anlam bilgisi gerektiren diğer soruları doğru çözmeni sağlar. Aşağıda anlam türlerini örneklerle ayırıyor, en çok karıştırılan noktaları ve çözümlü soruları veriyoruz.
Bu konudan test çözBir sözcüğün akla gelen ilk, sözlükteki asıl anlamıdır. Sözcük burada hiçbir aktarma yapılmadan, doğrudan kendi karşılığıyla kullanılır.
Örnek: Çocuk, soğuk suyla yüzünü yıkadı. → “soğuk”, ısı bakımından düşük olan, yani gerçek anlamda.
Sözcüğün temel anlamıyla bağını koruyarak, benzerlik veya yakınlık ilişkisiyle kazandığı yeni anlamdır. Mecazdan farkı: temel anlamla arasında hâlâ görülebilir bir ilişki vardır.
Örnek: Çantanın gözüne anahtarı koydu. → “göz”, insandaki göze benzeyen bölme anlamında; bağ kopmamıştır.
Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak bambaşka bir kavramı karşılamasıdır. Anlatıma güç katmak için kullanılır ve temel anlamla doğrudan bir bağ kalmaz.
Örnek: Bize karşı hep soğuk davrandı. → “soğuk”, ısıyla ilgisiz; ilgisiz, sevecen olmayan anlamında.
Bir bilim, sanat veya meslek dalına özgü, o alanda tek ve belirli bir karşılığı olan anlamdır. Terim anlamlı sözcükler günlük dilde başka anlamlarda da kullanılabilir.
Örnek: Üçgenin iç açıları toplamı 180 derecedir. → “açı”, geometriye ait bir terim.
En az iki sözcüğün kalıplaşarak, tek tek anlamlarından farklı yeni bir anlam kazanmasıdır. Deyimlerin sözcükleri genellikle değiştirilemez.
Örnek: Ödevlerine bir göz attı. → “göz atmak”, kısaca bakmak anlamında kalıplaşmış bir deyim.
Beş duyudan biriyle algılanabilen varlıkları karşılayan sözcükler somut (taş, su, ağaç); algılanamayıp yalnızca akılla kavranan kavramları karşılayanlar soyuttur (sevgi, özgürlük, korku).
Eş anlamlı sözcükler aynı kavramı karşılar (okul – mektep). Zıt anlamlılar birbirine karşıt anlam taşır (uzun – kısa). Sesteş (eş sesli) sözcükler ise yazılışı ve okunuşu aynı, anlamları tamamen farklı sözcüklerdir (yüz: sayı / yüz: surat / yüz: yüzmek eylemi).
Ölçülebilen, sayılabilen bir özelliği bildiren sözcükler nicel (uzun yol, ağır çanta); ölçülemeyen, nitelik ve değer bildirenler niteldir (güzel resim, çalışkan öğrenci).
Yan anlamı mecaz anlam sanmak. Ayırt etmenin yolu: temel anlamla bir benzerlik bağı hâlâ kuruluyorsa yan anlamdır, bağ tamamen kopmuşsa mecazdır.
Terim anlamlı sözcüğü mecaz zannetmek. Terim, bir alana ait kesin karşılıktır; anlatıma güç katmak için yapılmış bir aktarma değildir.
Deyimi mecazla karıştırmak. Deyim en az iki sözcüğün kalıplaşmasıdır; tek bir sözcüğün anlam değiştirmesi deyim değildir.
Sesteş sözcükleri eş anlamlı sanmak. Sesteşlerde yazılış aynı, anlam tamamen farklıdır; eş anlamlılarda ise anlam aynı, sözcük farklıdır.
Bir seçeneğe tıkla, doğru cevabı ve açıklamasını gör.
1. “Soğuk” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük terim anlamıyla kullanılmıştır?
3. “Göz” sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde yan anlamıyla kullanılmıştır?
Bu konudan daha fazla soru çöz
Sinavix AI’de TYT Türkçe sorularını çöz, yapay zekâ hangi konuda eksiğin olduğunu anında göstersin.
Ücretsiz Test ÇözYan anlamda sözcüğün temel anlamıyla arasında benzerlik ya da yakınlık bağı korunur (çantanın gözü — insandaki göze benzerlik). Mecaz anlamda ise bu bağ tamamen kopar ve sözcük bambaşka bir kavramı karşılar (soğuk davranmak).
Evet. Sözcükte anlam, TYT Türkçe’de düzenli olarak soru gelen temel konulardan biridir. Ayrıca paragraf sorularında sözcüğün cümledeki anlamını belirlemen gerektiği için dolaylı olarak da karşına çıkar.
Tanımları ezberlemek yerine bol örnek cümle üzerinde çalışmak en etkili yoldur. Her sözcüğü “temel anlamıyla bağı var mı, koptu mu, bir alana mı ait?” diye sorgulayarak ayırt etmeye çalış; ardından çözümlü testlerle pekiştir.