Newton’un üç hareket yasası, kuvvet ve hareket (dinamik) konusunun temelidir ve TYT Fizik’te düzenli olarak soru gelir. Bir cismin neden hareket ettiğini, hızının nasıl değiştiğini ve cisimlerin birbirine nasıl kuvvet uyguladığını bu üç yasa açıklar. Aşağıda her yasayı günlük hayattan örneklerle veriyor, en çok karıştırılan noktaları ve çözümlü soruları paylaşıyoruz.
Bu konudan test çözBir cisme etki eden net kuvvet sıfırsa, duran cisim durmaya, hareketli cisim ise sabit hızla düzgün doğrusal harekete devam eder. Yani cisimler hız durumlarını korumak ister; buna eylemsizlik denir. Cismin kütlesi arttıkça eylemsizliği de artar.
Örnek: Ani fren yapan bir araçta yolcunun öne savrulması, vücudun hareketini korumak istemesiyle, yani eylemsizlikle açıklanır.
Bir cisme etki eden net kuvvet, cismin kütlesi ile kazandığı ivmenin çarpımına eşittir: F = m·a. Buradan ivme a = F / m olur. Aynı kuvvet altında kütle büyüdükçe ivme küçülür; kuvvet büyüdükçe ivme büyür. Net kuvvetle ivme her zaman aynı yöndedir.
Örnek: Kütlesi 2 kg olan cisme 10 N net kuvvet etki ederse ivmesi a = 10 / 2 = 5 m/s² olur.
Bir cisim ikinci bir cisme kuvvet (etki) uygularsa, ikinci cisim de birinciye büyüklüğü eşit, yönü zıt bir kuvvet (tepki) uygular. Etki ve tepki kuvvetleri her zaman FARKLI cisimlere etki eder; bu yüzden birbirini götürmez.
Örnek: Yüzücü suyu geriye doğru iter (etki), su da yüzücüyü ileri doğru iter (tepki); bu sayede yüzücü ilerler.
Kütle, bir cismin madde miktarıdır ve her yerde aynıdır (birimi kg). Ağırlık ise cisme etki eden yer çekimi kuvvetidir: G = m·g. Ağırlık bulunulan yerin çekim ivmesine (g) bağlı olduğu için Ay’da ve Dünya’da farklıdır; kütle ise değişmez.
Etki ve tepki kuvvetlerini aynı cisme etki ediyor sanmak. Bu iki kuvvet FARKLI cisimlere etki eder; bu yüzden asla birbirini dengeleyip yok etmez.
Kütle ile ağırlığı eş anlamlı kullanmak. Kütle madde miktarıdır (kg), ağırlık ise bir kuvvettir (N) ve g’ye bağlı olarak yer değiştikçe değişir.
Net kuvvet sıfırken cisim mutlaka durur sanmak. Net kuvvet sıfırsa cisim ya durur YA DA sabit hızla hareketine devam eder (1. yasa).
F = m·a’da F yerine tek bir kuvveti yazmak. Formüldeki F, cisme etki eden NET (bileşke) kuvvettir; tüm kuvvetlerin toplamıdır.
Bir seçeneğe tıkla, doğru cevabı ve açıklamasını gör.
1. Kütlesi 4 kg olan bir cisme etki eden net kuvvet 12 N ise cismin ivmesi kaç m/s²’dir?
2. Ani fren yapan bir otobüste ayakta duran yolcunun öne doğru savrulması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
3. Bir yüzücünün suyu geriye doğru itmesiyle kendisinin ileri gitmesi hangi yasayla açıklanır?
Üç yasayı kavradın. Ama TYT’de kuvvet-hareket soruları asıl burada zorlaşır: sürtünmeli yüzeyler, makara-ip sistemleri, eğik düzlem ve iç içe kuvvetler. Bu tip soruları yalnızca bol çözerek ve yanlışını doğru analiz ederek kaparsın. Sinavix AI bu konudan kademeli yüzlerce soru sunar, çözümü adım adım gösterir ve yapay zekâ zayıf olduğun alt başlığı işaret eder. Devamı bir tık ötede.
Kütle, cismin madde miktarıdır ve her yerde aynıdır (birimi kg). Ağırlık ise cisme etki eden yer çekimi kuvvetidir (G = m·g, birimi N) ve bulunulan yerin çekim ivmesine bağlı olarak değişir. Örneğin Ay’da ağırlık azalır ama kütle değişmez.
Çünkü etki ve tepki kuvvetleri aynı cisme değil, FARKLI iki cisme etki eder. Bir kuvvetin dengelenmesi için aynı cisme etki etmesi gerekir; bu yüzden etki-tepki çifti birbirini yok etmez.
Hayır. Net kuvvet sıfırsa cisim ya durur ya da sabit hızla düzgün doğrusal hareketine devam eder. Newton’un 1. yasası (eylemsizlik) bu iki durumu birlikte kapsar.